Vorige maand verscheen een nieuwe studie van het Europees Parlement over de stand van zaken met betrekking tot de academische vrijheid in het hoger onderwijs.
Academische vrijheid wordt reeds sinds het ontstaan van de Europese universiteiten erkend als een fundamenteel kenmerk van elk onderzoekssysteem of onderzoeksinstelling voor hoger onderwijs. “Lehrfreiheit” en “Lernfreiheit” werden reeds in de vroege jaren 1800 met de opkomst van het Duitse onderzoeksuniversiteitsmodel benadrukt. Het evolueerde in heel wat landen tot een specifieke vrijheid waarbij de academische vrijheid als een basiserkenningsvoorwaarde voor een gezonde democratie aanzien wordt. Momenteel zien we in heel Europa en bij uitbreiding de ganse wereld grote schendingen van en bedreigingen van de academische vrijheid.
De doelstelling van het gevoerde studieonderzoek is om een overzicht te bieden van de situaties in elk EU-land waarbij de verschillen met betrekking tot de voorwaarden voor en eventuele schendingen van de academische vrijheid benadrukt worden.
Het rapport ‘How academic freedom is monitored’ geeft duiding aan de wijze waarop het onderzoek is uitgevoerd. De ‘Academic Freedom Monitoring Index (AFi)’ is gebaseerd op verschillende criteria waaronder de vrijheid om aan onderzoek te doen en les te geven, de vrijheid van academische uitwisseling en institutionele autonomie. Het biedt een beknopte samenvatting van de feitelijke situatie van de academische vrijheid in elk land.
24 EU-lidstaten behoren tot de landen in de wereld waar de academische vrijheid het meest wordt gerespecteerd. Academische vrijheid is niet absoluut, omdat ze bepaalde verantwoordelijkheden en verplichtingen met zich brengt, zoals academische integriteit en maatschappelijke eisen, maar ook bepaalde voorwaarden veronderstelt zoals institutionele autonomie, zelfbestuur, goede arbeidsomstandigheden en financiële voorwaarden voor academici. De studie toont echter aan dat, zelfs als de situatie over het algemeen positief is, er een erosie van de academische vrijheid optreedt, samen met een groeiende reeks zorgen en bedreigingen. In Hongarije bijvoorbeeld vinden nu al structurele de facto schendingen van de academische vrijheid plaats.
Schendingen kunnen de vorm aannemen van politieke inmenging bij het bepalen welke academische gebieden wetenschappelijk zijn en welke niet (in Polen, Roemenië, Denemarken, Nederland) of van overheidsinmenging die de institutionele autonomie en het zelfbestuur bedreigt (in Kroatië, Denemarken, Frankrijk, Nederland, Zweden). Daarnaast is bedrijfsfinanciering of -sponsoring een aandachtspunt, omdat ze onderzoeken in een bepaalde richting kunnen duwen.
Ten slotte komen de groeiende bedreigingen van zowel het maatschappelijk middenveld (met name als gevolg van de inmenging van sociale media tijdens de COVID-19-pandemie) als van de particuliere sector, die probeert controle te krijgen over onderzoeks- en onderwijsprogramma’s zoals in Frankrijk en Denemarken. Op basis van deze nationale overzichten worden algemene trends in deze debatten geïdentificeerd en gebruikt om verschillende beleidsopties voor het Europees Parlement te presenteren.
De studie stelt voor om de huidige wettelijke basis voor de bescherming van academische vrijheid te herzien om nieuwe bedreigingen te stoppen. Het bewustzijn over academische vrijheid in de maatschappij en binnen het hoger onderwijs moet vergroot worden. Monitoring en rapportage dienen verbeterd. Tot slot stellen de onderzoekers voor om een Europees platform voor academische vrijheid op te richten, waar alle academici en belanghebbenden schendingen kunnen melden.
ACOD Onderwijs vindt het essentieel dat de academische vrijheid te allen tijden gewaarborgd blijft. Daarnaast valt niet te ontkennen dat de academische vrijheid een nauwe band heeft met het welzijn van de academici en met hun salarisvoorwaarden en arbeidsomstandigheden. Dit zijn drie voorwaarden voor kwaliteitsvol hoogstaand hoger onderwijs en onderzoek.
Wil je meer lezen? Klik dan hieronder:
|
Jean-Luc Barbery adjunct-algemeen secretaris Wil je de auteur contacteren? Stuur hem dan een e-mail. |