Psychosociale belasting
Het Agentschap voor Onderwijsdiensten heeft begin 2025 het rapport over ziekteverzuim in het onderwijs in 2023 gepubliceerd en toegelicht. Psychosociale aandoeningen blijven de hoofdoorzaak van de afwezigheden (ongeveer 40 procent van de ziektedagen). Ook uit de werkbaarheidsmonitor van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) blijkt dat psychosociale risico’s het belangrijkste aandachtspunt blijven in het onderwijs.
Leerkrachten, directies en andere personeelsleden ervaren een combinatie van emotionele, sociale en organisatorische druk die hun psychisch en fysiek welzijn aantast. Een belangrijk element is de verhoogde werkdruk. Leraren hebben te maken met omvangrijke administratie, uitbreidende zorgplichten en een steeds diversere klasgroep. Ze moeten gelijktijdig inspelen op uiteenlopende leerbehoeften, taalniveaus en socio-economische achtergronden, wat veel voorbereiding en flexibiliteit vraagt. Daarnaast zorgen frequente onderwijsvernieuwingen, evaluatieprocedures en veranderende regelgeving voor een gevoel van continuïteitverlies en gebrek aan professionele autonomie.
Complexe en veeleisende omgeving
Ook het emotionele aspect weegt zwaar. Leerkrachten functioneren dagelijks in een omgeving waar intensief menselijk contact centraal staat. Ze worden geconfronteerd met leerlingen met complexe zorgvragen, gedragsproblemen of psychosociale moeilijkheden, waardoor zij vaak informele zorgfuncties opnemen. Dit legt een emotionele druk die niet altijd zichtbaar is, maar wel doorwerkt in vermoeidheid, stress en soms gevoelens van machteloosheid.
Verder speelt de relatie met ouders en de samenleving een rol. Ouders zijn mondiger geworden en hebben hogere en soms onredelijke verwachtingen, terwijl het maatschappelijk discours soms kritisch staat tegenover het onderwijs. Dit kan leiden tot spanningen, discussies en een gevoel van onvoldoende waardering, wat de psychosociale belasting versterkt.
ACOD Onderwijs pleit al langer voor werkbaar en haalbaar werk. Het is niet normaal dat je na een dagtaak nog avond- en soms zelfs nachtwerk moet vervullen, je overwerk verricht zonder recuperatie of verloning en vaak voor een taak die feitelijk nog de jouwe niet is.
De nood aan goede verlofmogelijkheden, zeker nu onze loopbaan langer wordt
Een van de middelen om een gezonde balans tussen werk en privé te bevorderen, zijn toegankelijke verlofstelsels waaraan geen bestraffende maatregelen gekoppeld zijn.
We zien echter dat de laatste jaren het aantal verlofstelsels afneemt, vooral de verlofstelsels die geen nadelige gevolgen hadden voor het onmiddellijke inkomen of voor het pensioen.
Niet alleen formeel is er een afbouw van verlofstelsels, ook feitelijk staan ze onder druk. Doordat er vaak negatieve gevolgen zijn voor het pensioen, zowel voor het recht op vervroegd pensioen als voor het pensioenbedrag, wordt het minder evident er gebruik van te maken. Nochtans neemt de nood aan verlofstelsels toe naarmate de leeftijd vordert, zeker wanneer de pensioenleeftijd steeds maar opschuift.
Ongelijke behandeling van vrouwen?
Ten slotte kunnen we ons ook de vraag stellen of er geen sprake is van ongelijke behandeling van vrouwen. De bestraffing van deeltijds werk – men voldoet minder snel aan de loopbaanvoorwaarden – treft immers vooral vrouwen, omdat zij in de feiten en om evidente redenen vaker deeltijds werken dan mannen. We kunnen hier dus niet spreken van formele, wel van feitelijke discriminatie.
Ook hiervoor hebben wij op 14 oktober betoogd, ook hiervoor staken wij op 25 en 26 november!
|
Nancy Libert algemeen secretaris Wil je de auteur contacteren? Stuur haar dan een e-mail. |